خلاصه اوضاع نابسامان اواخر دوران حكومت امويان و شرايط ويژه فرهنگى دوران امامت امام صادق ( ع ) و نيز زمينه‌هاى فراهم آمده از قبل توسط امام باقر و امام سجاد ( ع ) موجب شد تا پيشواى ششم به يك برنامهء اصلاحى بنيادين همّت گمارد و منشأ اميد صادقى باشد كه شيعه سالها انتظار آن را مىكشيد . آن حضرت درآن شرايط حساس ، بار سنگين رسالت علوى و مسؤوليت بازسازى ساختار فرهنگى نظام توحيدى را بر دوش گرفت . امام ( ع ) براى تحقق بخشيدن اين رسالت مهمّ ، دو اصل اساسى را مدّنظر قرار داد : نخست ، خود را ز جريانات و كشمكشهاى سياسى بين امويان و عباسيان كنار كشيد ، امام در اين كشمكشها بگونه‌اى موضع گرفت كه هيچ يك از اطراف درگيرى نتوانستند از وجود آن حضرت به نفع خود سود ببرند و يا آن گرامى را متهم به مخالفت با خودنمايند . دوّم ، كليّهء فعّاليتهاى متعرضانه نسبت به دستگاه خلافت را در پوشش « تقيّه » انجام داد و آن را به عنوان ابزار وتاكتيكى مؤثر براى اجراى سياستهاى اصولى خود به كار گرفت و عمل درچار چوب آن را به ياران خود توصيه كرد . تاكتيك « تقيّه » گرچه در يك نگاه ، نقش مهمّى در پيشبرد اهداف امام صادق ( ع ) داشت ، ليكن درنگاهى ديگر موجب شد بسيارى از فعاليّتها وابعاد زندگى آن حضرت بويژه در زمينه‌هاى سياسى و تشكيلاتى براى هميشه درهاله‌اى از ابهام باقى بماند . پرسش 1 - چه عواملى امام صادق ( ع ) را در برنامهء اصلاحى خود يارى داد ؟ 2 - واژه « قيام » دراصطلاح روايات به چه معنايى است ؟ و چرا به امام صادق ( ع ) « قائم » گفته مىشد ؟ 3 - نخستين خطمشى كلّى امام صادق ( ع ) دراجراى سياستهاى فرهنگى خود چه بود ؟ 4 - تقيّه يعنى چه و امام صادق ( ع ) چگونه آن را در خدمت اهداف خود قرار داد ؟ 5 - رعايت اصل « تقيّه » چه پيامدهاى نامطلوبى درتاريخ زندگى امام‌صادق ( ع ) برجاى نهاد ؟